بخش ها

کمر و گردن

کمردرد یکی از شایعترین مشکلات انسان میباشد. اکثر مردم، کمردرد را در زندگی خود تجربه می کنند. شیوع آن در زن و مرد یکسان است و بیشتر در سنین ۵۰-۳۰ سالگی رخ میدهد. کمردرد میتواند شدید یا خفیف باشد. کوتاه مدت یا مزمن باشد. دائم یا گاهگاهی باشد.

کمر از ساختارهای مرتبط با همدیگر ساخته شده که شامل استخوان ها، مفاصل،  عضلات، رباط ها و تاندون‌ها است. ساختمان حمایتی اصلی در ناحیه کمر، ستون فقرات می باشد. ستون فقرات از۲۴ مهره باضافه استخوانهای ساکروم وکوکسیکس تشکیل شده است.  بین مهره ها، دیسک قرار دارد که شوک های وارده  به ستون فقرات را جذب می کند. همچنین دیسک ها این امکان را فراهم میآورند تا ستون فقرات بتواند خم شود و بچرخد. نخاع از درون کانال نخاعی عبور می کند.

کمردرد معمولا قسمت پائین ناحیه کمر و پشت را درگیر میکند.

درد کمر بسته به مدت درگیری آن به حاد، تحت حاد و مزمن تقسیم بندی میشود.

کمر درد حاد کمتر از ۶ هفته طول کشیده است.

کمر درد تحت حاد بمدت۶ هفته تا ۳ ماه طول میکشد.

کمر درد مزمن بیش از ۳ ماه طول کشیده است.

راه های تشخیصی کمر درد:

پزشک متخصص بعد از شرح حال بیمار و معاینه دقیق ممکن است با توجه به شک بالینی خود یکی از روشهای تصویربرداری را برای تشخیص علت کمر درد درخواست کند.

گرافی اشعه ایکس

سی تی اسکن: تصاویر دقیقی از استخوانهای ستون فقرات ارائه می دهد.

ام آر آی: تصاویر دقیقی از بافت نرم ناحیه کمر و دیسک های بین مهره ای ارائه میکند.

آزمایشات خون نیز ممکن است برای موارد التهابی درخواست شود.

کمردرد علل مختلفی دارد و فقط اصطلاحا دیسک نمیباشد. تعیین دقیق علت کمر درد بسیار مهم است بهمین دلیل پزشک باید از دانش وتجربه کافی برای تشخیص دقیق علت کمردرد برخوردار باشد تا موجب سردرگمی و سرگردانی بیماران نشود.

۱-استفاده نادرست از کمر و فشار زیاد به ستون فقرات Overuse

اغلب کمردرد در افراد از نوع غیر اختصاصی و به علت استفاده نادرست از کمر و وارد آوردن فشار زیاد به ستون فقرات میباشد استفاده ناصحیح از کمر حین انجام کارهای روزانه مانند بلند کردن ناصحیح اجسام، نشستن نادرست و … باعث میشود عضلات و لیگامان های اطراف ستون مهره تحت فشار زیاد و ناگهانی قرار گیرد. در نتیجه نقاطی دردناک در کمرتان تشکیل میشود که میتواند دردهای ارجاعی نیز به ناحیه اطراف خود بدهند. در این موارد بسته به سطح درگیری و شدت درد میتوان از ورزشهای مختص کمر، طب سوزنی، درمانهای دستی و مدالیته های فیزیوتراپی مانند لیزر برای درمان کمک گرفت.

زمانی که فشار بیشتر از تحمل ساختارهای ستون فقرات به آن وارد شود یا عضلات اطراف ستون مهره ها آنقدر ضعیف باشد که با همان فشارهایی که گفتیم دیسک بین مهره ها میتواند آسیب ببیند. آسیب دیسک میتواند ناگهان و بدنبال یک فشار ناگهانی به کمر ایجاد شود و یا ممکن است به تدریج و در طی سالیان براثر فشارهای خفیف ولی مداوم ایجاد شود. آسیب دیسک میتواند خفیف باشد و اندکی از محل طبیعی خود بیرون بزند. بعضی از این پارگی ها میتوانند بدون علامت و بدون درد باشد. بنابراین همه افرادی که بیرون زدگی دیسک کمری دارند حتما کمر درد ندارند. خلف هر دیسک نخاع قرار دارد و در هر سطح دو ریشه عصبی از سوراخهای بین مهره ها خارج میشود. بنابراین علایم بسته به محلی که دیسک بیرون میزند تفاوت دارند.

در پارگی کامل دیسک، هسته دیسک به بیرون راه پیدا میکند. مهمترین مشکلی که در فتق دیسک بوجود میاید اینست که قسمت بیرون زده به اعصابی که در حال بیرون آمدن از نخاع و مهره هستند فشار آورده و همچنین به خاطر ماهیت شیمیایی هسته دیسک باعث التهاب و تحریک شیمیایی اعصاب میشوند. این فشار و التهاب اعصاب، باعث درد ناحیه و بخصوص دردی که در اندام تحتانی مانند باسن و ران و تا نوک انگشتان پا میشود. به این درد که در اثر تحریک ریشه های عصبی بوده و در اندام تحتانی انتشار مییابد اصطلاحا درد سیاتیک گفته میشود. دقت داشته باشید اصطلاحا یکسری خطوط قرمز در کمردرد داریم که در صورت بروز حتما باید به صورت اورژانسی از نظر نیاز به جراحی بررسی شوید. بی اختیاری ادرار و مدفوع، بیحسی ناحیه داخل ران ها و ناحیه شرمگاهی (اصطلاحا بیحسی ناحیه ای که روی زین اسب مینشینید) و کاهش قدرت و حس در اندام تحتانی از موارد خط قرمز در کمردرد میباشند که در صورت بروز برای جلوگیری از آسیب اعصاب بسته به نظر جراح مغز و اعصاب باید جراحی صورت بگیرد. در موارد خفیف و متوسط درگیری دیسک، میتوان با کمک درمان دارویی و نسخه ورزشی مناسب دوران حاد درد را کنترل کرد و سپس برای پیشگیری از تکرار حمله درد، با ادامه ورزشهای مختص و مناسب کمر درمان را کامل کرد.

با بالا رفتن سن بتدریج در دیسک های بین مهره ای پارگی های خفیف و متعدد بوجود میاید. به مرور دیسک خشکیده و ارتفاع آن کم میشود و قدرت ارتجاعی خود را از دست میدهد. براثر کم شدن ارتفاع دیسک، مهره ها به هم نزدیکتر میشوند. نزدیک شدن مهره ها به هم میتواند سوراخ های خارج شدن اعصاب را کوچک کند و روی اعصاب فشار وارد کند. همچنین نزدیک شدن مهره ها موجب سایش مفاصل بین مهره ای به یکدیگر میشود که در نتیجه درد و خشکی ایجاد میشود. آرتروز ستون فقرات در سنین بالاتر از ۵۰ سال دیده میشود. در این موارد اغلب پاسخ به جراحی مناسب نیست به جز موارد خط قرمز که باید حتما با جراح مشاوره شود. در این موارد که اغلب درد بیماران مزمن میباشد بیمار باید با کاهش وزن و اصلاح استفاده نادرست از ستون فقرات و تقویت عضلات ستون فقرات در روند درمان خود مشارکت کند.

لیزخوردگی مهره یا اسپوندیلولیستزی Spondylolisthesis

در اینحالت مهره از مکان طبیعی خود خارج می شود و بعنوان مثال به سمت جلو می لغزد. این حرکت نامناسب مهره ممکن است روی اعصاب نخاع فشار وارد کنند. درمان به میزان لیز خوردگی مهره که در تصویربرداری دیده میشود دارد. در مواردی که لیز خوردگی کم و متوسط باشد و در صورتی که لیز خوردگی پیشرفت نکند میتوان با تجویز بریس و همچنین تجویز ورزشهای پایداری مرکزی که کمک میکنند مهره بیشتر لیز نخورد، روند درمان را پیش برد. در موارد شدید نیاز به جراحی میباشد.

تنگی کانال نخاعی معمولا در اثر چند علت است. در موارد اولیه کانال نخاع به خاطر کوتاه بودن پدیکل ها تنگ میباشد. در موارد ثانویه تنگی کانال معمولاً به علت استخوان های اضافه ایست که در اطراف زوائد مهره و مفاصل بین مهره ای به تدریج و با افزایش سن ایجاد میشود و همچنین میتواند به علت بیرون زدگی دیسک باشد. ممکن است لیگامان های داخل کانال هم بتدریج و با افزایش سن کلفت شده و موجب تنگ شدن کانال نخاعی شوند. در این عارضه کانال نخاع تنگ میشود و فضا برای نخاع کم شده و در نتیجه به آن فشار وارد میشود.

اسکولیوز یا انحراف جانبی ستون مهره عارضه ایست که معمولا در سنین نوجوانی بوجود میاید. این عارضه ممکن است موجب کمردرد و حتی فشار به اعصاب کمری و سیاتیک شود.  بعد از تصویربرداری و مشخص شدن علت انحراف ستون فقرات و تعیین زاویه انحراف ستون فقرات برای درمان جراحی یا غیر جراحی تصمیم گیری میشود.